Бауыржан Момышұлының майдандағы ерлігі мен қолбасшылық қағидаттары бүгін де Қазақстанның әскери мектебінде жиі айтылатын тірек ұғымдардың бірі. Оның аты аталғанда көпшілік ең алдымен батылдықты, қайсар мінезді және тәртіпке адалдықты елестетеді.
2025 жылғы 24 желтоқсанда аты аңызға айналған панфиловшы жауынгер, офицер әрі жазушы Бауыржан Момышұлының туғанына 115 жыл толды. Мерейтой – батырдың өмір жолына қайта үңіліп, оның қандай құндылықтарды аманат етіп кеткенін таразылайтын сәт.
Жуалыдан майданға дейін: мінез бен тәртіп қалыптасқан жол
Бауыржан Момышұлы 1910 жылы 24 желтоқсанда Жамбыл облысының қазіргі Жуалы ауданында дүниеге келген. Мектепті тәмамдаған соң ұстаздық етіп, аудандық бөлімшелерде, соның ішінде милицияда да әртүрлі қызмет атқарған.
Осы кезең оның болмысына айрықша әсер етті: тәртіп, жауапкершілік, талапшылдық. Кейін майданда сарбазды ұрысқа ғана емес, тәртіпке сүйенген жүйелі әрекетке жұмылдыра білуі – дәл осы өмірлік тәжірибенің жемісі еді.
Момышұлы әскерге соғыс кезіндегі кездейсоқ адам болып келген жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін-ақ қызметке араласып, 1941 жылға қарай офицерлік даярлықтан өткен маман ретінде қалыптасқан.
Панфилов дивизиясы және Мәскеу түбіндегі сын сағат
1941 жылдың жазында Алматыда генерал Иван Панфиловтың қолбасшылығымен 316-атқыштар дивизиясы құрылғанда, Бауыржан Момышұлы 1073-атқыштар полкінің батальон командирі болып тағайындалды. Бұл – оның әскери жолындағы ең ауыр да, ең жауапты кезеңдердің бірі болды.
Күзде дивизия Волоколам бағытындағы шешуші майдан шебіне жіберілді. Мәскеу түбіндегі жан алып, жан беріскен шайқастарда Момышұлы оннан аса ұрысқа қатысып, адам төзгісіз жағдайда бөлімді басқарудың үлгісін көрсетті.
Оның майдандағы даңқы жай аңызға ғана сүйенбейді. Момышұлы қатаң тактиканы ұстанды, қажу мен үрей үстемдік еткен сәтте адамдарды жинақтап, басқаруды білді, ауыр шығыннан кейін де бөлімшені тез қайта ұйыстыра алатын қабілетімен ерекшеленді.
316-атқыштар дивизиясы тарихта «Панфилов дивизиясы» деген атпен мәңгі қалды. Ал Бауыржан Момышұлы сол атаудың рухын нақты іспен дәлелдеп, тәртіп пен төзім қай кезде де жеңіске жол ашатынын көрсетті.
Ол полковник шеніне дейін көтерілді. Ең жоғары марапаттардың бірі – Кеңес Одағының Батыры атағы оған 1990 жылы, өмірден өткеннен кейін берілді.
Бүгінгі Қазақстан үшін Бауыржан Момышұлының мұрасы – тек өткенді еске алу емес. Бұл – қиын шақта жинақталуды, жауапкершіліктен қашпауды, талапты өзіңнен бастауды үйрететін мектеп.
