Ормуз бұғазындағы шиеленістің күшеюі және Иранмен қарым-қатынастың нашарлауы аясында Біріккен Араб Әмірліктері мұнай есеп айырысуларында доллардан юаньға ішінара көшу мүмкіндігін қарастыруда.
Сарапшылар америкалық валютадан толық бас тарту туралы емес, керісінше күшейіп келе жатқан геосаяси тәуекелдер жағдайында оған тәуелділікті азайту әрекеті екенін атап өтеді.
Экономист Бауыржан Шұрманов ағымдағы процестер кеңірек жаһандық үрдісті көрсететінін айтады.
«Бұл доллардан бас тарту емес, тәуекелдерге прагматикалық реакция. Әлем біртіндеп бір валютаның үстемдігінен есеп айырысудың әртараптандырылған жүйесіне ауысуда», - деп есептейді ол.
Оның айтуынша, Парсы шығанағы елдері қос тәуелділікке - логистикалық және қаржылық тәуелділікке тап болып отыр. Ормуз бұғазы арқылы күн сайын шамамен 21 млн баррель мұнай өтеді, бұл әлемдік тұтынудың бестен бір бөлігін құрайды.
Сонымен қатар, аймақтың Қытаймен саудасының едәуір бөлігі доллар жүйесі арқылы жүзеге асырылады, түпкілікті есеп айырысулар көбінесе қытай валютасымен байланысты болса да.
«Қосымша кезең пайда болады: мұнай долларға сатылады, содан кейін ол юаньға айырбасталады. Тауар айналымының өсуімен бұл шығындарды тудырады, одан елдер құтылуға ұмтылады», - деп түсіндірді сарапшы.
Аналитиктердің бағалауы бойынша, Парсы шығанағы мемлекеттері әлемдік мұнай өндірудің шамамен 31% қамтамасыз етеді, ал олардың Қытаймен тауар айналымы 300 млрд долларға жетеді.
Осы жағдайларда есеп айырысудың бір бөлігін юань мен еврога ауыстыру сыртқы экономикалық операцияларды оңтайландыру қадамы ретінде қарастырылады. Юань Қытаймен саудада, ал еуро еуропалық серіктестермен есеп айырысуларда қолданылуы мүмкін.
Осы үрдістерге қарамастан, доллардың позициясы тұрақты болып қалуда. Ол әлі де әлемдік валюта резервтерінің шамамен 58% құрайды, ал халықаралық есеп айырысулардың шамамен 88% оның қатысуымен жүзеге асады.
Сарапшылар валюталардың біртіндеп әртараптандырылуын АҚШ-тың мемлекеттік қарызының өсуімен және қаржы жүйесін сыртқы саяси қысым құралы ретінде пайдаланумен байланыстырады.
«Негізгі өзгеріс - доллардың әлсіреуі емес, баламалардың күшеюі. Жаһандық қаржы жүйесі аз орталықтандырылған және күрделі бола бастады. Бұл оның тұрақтылығын арттырады, бірақ сонымен бірге белгісіздікті арттырады», - деп қорытындылады Шұрманов.
