Басқарма төрағасының орынбасары Ерлан Қойшыбаев компания қарызының 4,7 трлн теңгеден асқанын ресми түрде растады. Бұл шамамен 10 миллиард доллардан асады. Салыстырып қарасақ, ҚТЖ-ның қазіргі қарызы кейбір елдердің бір жылдық бюджетінен де асып түседі. Мәселен, Арменияның жылдық бюджеті шамамен 9,4 млрд доллар болса, Грузиянікі – 11,4 млрд доллар.
Нарық «Қазақстан Темір Жолы» компаниясының ықтимал IPO-сын талқылап жатқанда, компанияның өзі 2025 жылға арналған шоғырландырылған қаржылық есебін жариялады. Есеп айтарлықтай назар аудартты: ҚТЖ бір мезетте рекордтық пайда көрсетіп, сонымен қатар елдегі қарыз жүктемесі ең жоғары компаниялардың бірі болып қалып отыр. Экономист, Qazaq Expert Club тең құрылтайшысы Бауыржан Шурмановтың пікірінше, біз Қазақстанның географиялық артықшылығынан табыс табуды үйренген, бірақ әлі де елеулі қаржылық қысым жағдайында жұмыс істейтін классикалық инфрақұрылым.
2025 жыл ҚТЖ үшін қаржылық нәтижелер бойынша рекордтық кезең болды. Топтың таза пайдасы екі еседен астам өсіп – 160,8 млрд теңгеден 343,6 млрд теңгеге жетті, деп хабарлайды Todayinfo.kz.
Негізгі драйвер – жүк тасымалы. Бұл сегменттегі түсім 2,46 трлн теңгеге жетті. Өсімге тасымал көлемінің артуы да, тарифтердің көтерілуі де әсер етті. Орта есеппен 2025 жылы жүк тасымалына реттелетін тарифтер шамамен 28%-ға өсті.
Қосымша өсім көзі халықаралық транзит болды. Одан түскен табыс 827,2 млрд теңгеге дейін ұлғайды. Азия мен Еуропа арасындағы логистиканың геосаяси қайта құрылуы Қазақстанның негізгі транзиттік дәліз ретіндегі рөлін күшейтті.
Алайда дәл осы жерде инвесторлар үшін басты сұрақ туындайды. Әсерлі пайдаға қарамастан, ҚТЖ-ның қаржылық тұрақтылығы күрделі күйінде қалып отыр.
Компанияның жалпы қарыз көлемі – займдар мен облигациялар – 2025 жылдың соңында 3,18 трлн теңгеден асты. Сонымен қатар қысқа мерзімді міндеттемелер ағымдағы активтерден шамамен 963 млрд теңгеге артық. Бұл компанияның әлі де тұрақты өтімділік тапшылығы мен қайта қаржыландыруға жоғары тәуелділік режимінде өмір сүріп отырғанын білдіреді.
Қосымша тәуекел қарыздың валюталық құрылымымен байланысты. Міндеттемелердің елеулі бөлігі швейцар франкімен, еуромен және доллармен номинацияланған. Сондықтан теңге бағамының кез келген ауытқуы қаржылық нәтижеге тікелей әсер етеді.
Жағдайды тұрақтандыру үшін ҚТЖ IPO өткізіп, акцияларының бір бөлігін жеке инвесторларға сатпақ. Алайда қарызы шамадан тыс көп компанияның үлесін сатып алуға кім қызығады деген заңды сұрақ туындайды.
Осы тұста жуырдағы мәміле тіпті ерекше назар аудартады. Триллиондаған қарызы бола тұра, ҚТЖ тағы 1 миллиард доллар қарыз алған. Оның үстіне бұл несиенің шарттары Қаржы министрлігі алатын қарыздан да тиімді болып шыққан. Әдетте кез келген компания, тіпті мемлекеттік болса да, елдің өзіне қарағанда тәуекелі жоғары саналады. Сондықтан триллиондаған берешегі бар компания үшін мұндай шартпен қаржы тарту үлкен мүмкіндік деуге болады.
