Фейктер мен дезинформация цифрлық дәуірдің негізгі қауіптерінің біріне айналып отыр. Бұл туралы Qazaq Expert Club-тың медиа саласындағы шақырылған сарапшысы Мира Халина мәлім етті.
Оның айтуынша, деректер ағынының артуы мен жасанды интеллект технологияларының дамуы ақпараттың шынайылығын бағалауды күрделендіріп жіберген. Сонымен қатар, ақпараттың бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануы да оның дәлдігіне әрдайым кепіл бола бермейді.
«Кез келген адам жаңалық жариялай алады, ал медиалар оны тез іліп әкетеді, содан кейін ол әлеуметтік желілерде жылдам таралады. Мәселе мынада: ақпараттың таралу жылдамдығы көбінесе оны тексеру үдерісінен әлдеқайда озып кетеді», — деді сарапшы.
Халина Қазақстанда жалған ақпарат таратқаны үшін жауапкершілік қарастырылғанын атап өтті. Оның сөзінше, мұндай жағдайларда көбіне әкімшілік шаралар, соның ішінде айыппұлдар қолданылады. Ал жекелеген жағдайларда заңнама аясында қатаңырақ жауапкершілік те көзделген.
Сарапшының пікірінше, күмәнді ақпаратты анықтауға көмектесетін бірнеше негізгі белгі бар. Атап айтқанда, дабыралы әрі эмоциялық тақырыптар, дереккөздерге сілтемелердің болмауы, сондай-ақ «сарапшылардың айтуынша» немесе «ғалымдар дәлелдеді» секілді нақты емес тұжырымдар.
«Қазіргі фейктер ашық жалған ақпарат сияқты көрінбейді. Көбінесе күрделірек тәсілдер қолданылады: фактілерді контекстен жұлып алу, ұғымдарды алмастыру, ескі фото мен видеоларды пайдалану, манипуляциялық тақырыптар», — деп толықтырды ол.
Сонымен қатар, жасанды интеллекттің рөліне де назар аударылды. Сарапшының айтуынша, бұл технологиялар бір жағынан фейктерді анықтауға көмектессе, екінші жағынан дезинформацияның күрделірек түрлерін, соның ішінде дипфейктерді жасау үшін де қолданылып жатыр.
«Қазіргі таңда визуалды манипуляциялар — өзгертілген суреттер мен жасанды интеллект арқылы жасалған контент — көбейіп келеді. Бұдан бөлек, қоғамдық пікірді қалыптастыруға бағытталған ақпараттық науқандар да күшейіп отыр. Мұндай құралдар кейде коммерциялық мақсатта, кейде қоғамдық пікірге ықпал ету үшін пайдаланылады», — деді Халина.
Сарапшы жалған ақпарат таратушыға айналып кетпеу үшін пайдаланушыларды ақпаратты бөлісуге асықпауға шақырды. Оның айтуынша, дереккөзді, жарияланған күнін тексеріп, басқа сенімді медиалардан растау іздеу қажет.
«Кейде жалған ақпараттың таралуына жол бермеу үшін бірнеше минуттың өзі жеткілікті. Қазіргі заманда медиасауаттылық оқу немесе жазу сияқты базалық дағдыға айналып келеді. Адамдар ақпаратты сыни тұрғыдан талдауды неғұрлым ерте үйренсе, қоғам дезинформацияға соғұрлым төзімді болады», — деп түйіндеді сарапшы.
