Халықаралық қауымдастық Қазақстанның бастамаларын “сенімге негізделген дипломатия” ретінде оң бағалайды - саясаттанушы

Саясаттанушы Жанат Момынқұлов Қазақстанның қазіргі сыртқы саясаты мен оның болашағына қатысты маңызды пікір білдірді. Оның айтуынша, бүгінгі геосаяси жағдайда елдің ұстанымы өзгеріп, жаңа деңгейге көтерілуі тиіс. Бейбітшілікке негізделген “жұмсақ ықпал” Сарапшының пікірінше, Қазақстан халықаралық жүйеде “орта держава” ретінде әскери күшке емес, бейбітшілік идеясына сүйенген саясат жүргізіп келеді. Елдің басты ерекшелігі – сенім қалыптастыру, диалог орнату және қақтығыстарды жұмсарту арқылы ықпал ету. Бұл – классикалық “жұмсақ күш” пен делдалдық дипломатияның үйлесімі. Қазақстан ірі державалармен теңгерімді қарым-қатынас орната отырып, өзін бейтарап диалог алаңы ретінде көрсетіп келеді. Мұндай тәсіл ұлттық қауіпсіздікке де қызмет етеді: қақтығыстарды елден тыс ұстап, тәуекелдерді басқаруға мүмкіндік береді. Халықаралық бағалау: моральдық капитал бар, бірақ… Халықаралық қауымдастық Қазақстанның бастамаларын “сенімге негізделген дипломатия” ретінде оң бағалайды. Әсіресе ядролық қарудан өз еркімен бас тарту, көпжақты келіссөздерді қолдау және түрлі диалог алаңдарын ұсыну елдің беделін арттырды. Дегенмен, сарапшы қазіргі геосаяси реализм жағдайында мұндай моральдық капитал жеткіліксіз екенін атап өтті. “Бүгінде ықпал моральмен емес, нақты саяси және экономикалық салмақпен өлшенеді”, – дейді ол. Сондықтан Қазақстан бейбітшілік имиджін нақты құралдармен күшейтуі тиіс. “Диалог алаңы” болу жеткіліксіз Қазақстан Сирия бойынша Астана процесі, дінаралық форумдар және басқа да келіссөздер арқылы өзін тиімді диалог алаңы ретінде дәлелдеді. Алайда бүгінгі таңда тек алаң ұсыну жеткіліксіз. Сарапшының айтуынша, енді Қазақстан келіссөздердің мазмұнына ықпал етіп, күн тәртібін қалыптастырушы елге айналуы керек. Әйтпесе, бейтараптық пассивті позицияға айналып кетуі мүмкін. Көпвекторлы саясат: жаңа кезеңге бейімделу Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты ұзақ уақыт бойы тиімділігін дәлелдеді. Бұл тәсіл елге Ресей, Қытай, Батыс және басқа да бағыттармен тең жұмыс істеуге мүмкіндік беріп, геосаяси қысымды азайтты. Алайда қазіргі жағдайда бұл модель өзгеріске ұшырауда. Сарапшы “Көпвекторлы саясат 2.0” қажет екенін айтады. Оның мәні – тек теңгерім сақтау емес, барлық бағытты ұлттық мүддеге бағындыру. Жаңа модельдің негізгі бағыттары: геоэкономикалық ықпалды күшейту (логистика, энергетика, Каспий бағыты); аймақтық ынтымақтастықты дамыту (“Алдымен Орталық Азия” қағидасы); санкцияларға төзімді экономика қалыптастыру; проактивті, жылдам дипломатия жүргізу. Қазақстанның делдалдық тәжірибесі Қазақстан бірқатар халықаралық кейстерде өзін тиімді делдал ретінде көрсетті. Атап айтқанда: Сирия бойынша Астана процесі; Иран ядролық келіссөздеріне қолдау; Ауғанстан мәселесі бойынша диалог платформалары; Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі. Бұл мысалдар елдің тек символдық емес, практикалық дипломатиялық рөл атқара алатынын дәлелдейді. Жаңа талап: жылдамдық пен батылдық Сарапшы қазіргі сыртқы саясаттың әлі де бюрократиялық инерциямен баяу жүріп жатқанын атап өтті. Оның пікірінше, жаңа кезең Қазақстаннан: стандарттан тыс шешімдер, проактивті әрекет, геосаяси процестерде алдын ала қимылдау қабілетін талап етеді. Сонымен қатар, ақпараттық саясатқа да ерекше мән беру қажет. Қазақстан сарапшылар қауымын біріктіріп, қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жұмыс істейтін “жұмсақ күш” желісін қалыптастыруы тиіс. Қауіпсіздік пен ішкі тұрақтылық – басты фактор Жанат Момынқұлов сыртқы саясаттың тиімділігі ішкі тұрақтылықпен тікелей байланысты екенін атап өтті. Оның айтуынша, қоғамды бөлінуден сақтау, ақпараттық қауіпсіздікті күшейту және ұлттық бірлікті нығайту – стратегиялық міндет. “Халық бірлікте болса ғана дағдарыс кезінде мемлекет өз тұрақтылығын сақтай алады”, – дейді сарапшы. Ол сондай-ақ сыртқы қысым жағдайында ең алдымен ұлттық мүддені қорғау қажет екенін ескертті. Қорытынды Сарапшының пікірінше, Қазақстанның қазіргі сыртқы саясаты жалпы алғанда тиімді, бірақ жаңа геосаяси шындыққа бейімделуі тиіс. Ендігі мақсат – бейтараптықты сақтай отырып: проактивті, икемді, ұлттық мүддеге негізделген саясат жүргізу. Қысқаша айтқанда, Қазақстан енжар теңгерім моделінен шығып, “көпвекторлы саясаттан” “көпқабатты геосаяси стратегияға” көшуі керек. Сонда ғана ел тек делдал емес, халықаралық процестерге нақты ықпал ететін ойыншыға айналады. Коллаж: baq.kz