Имашев кен орны дауы: Бақтықожа Ізмұхамбетов Қазақстанға 50/50 үлесті қалай алып берді

Қазақстан мен Ресей шекарасын делимитациялау жүріп жатқан кезеңде ең көп сөз болған нүктелердің бірі – «Имашев» газ конденсат кен орны еді. Ол Атырау облысы Құрманғазы ауданы мен Ресейдің Астрахань облысы аумағында ішінара орналасқан. Сол кездегі бағалауларға сай, кен орнында 130 млрд м³ газ және 20 млн тоннадан аса сұйық фракциялар болуы мүмкін деген болжам айтылған. Сондықтан бұл тек картадағы сызық емес, өңір экономикасына әсер ететін стратегиялық ресурсқа айналды. 2004 жылдың соңында даулы аумаққа қатысты келіссөзді жүргізу міндеті ҚР минералдық ресурстар жөніндегі бірінші вице-министрі Бақтықожа Ізмұхамбетовке жүктелген.

Ресей қандай ұстанымда болды, Қазақстан нені көздеді?

Ресей тарапы кен орны мен оған іргелес аумақты өз шекарасы жағында қалдыруға мүдделі болды. Ал Қазақстан үшін ең маңыздысы – Құрманғазы ауданына жақын жатқан, инфрақұрылым мен логистикасы тұрғысынан тиімді ресурстың үлесін жоғалтпай сақтау. Алғашқы тапсырма деңгейінде Үкімет басшысы Даниал Ахметов Қазақстанға кемі 25% үлес пен аумақ сақтап қалуды мақсат етіп қойғаны айтылады. Келіссөз барысында қарсы тарап түрлі формат ұсынған: 60/40, 51/49 сынды пропорциялар талқыланған.

Нәтиже қалай 50/50 болып бекіді?

Бақтықожа Ізмұхамбетовтің айтуынша, түпкі нәтижеде тараптар паритетке – 50/50 қағидасына келген. Бұл Қазақстан үшін маңызды жетістік ретінде бағаланды, өйткені бастапқы ұсыныстарда үлес тең болмаған. Келіссөздегі басты дәлелдердің бірі – кен орнын алғаш ашқан қазақстандық геологтар екені. Осы уәж Қазақстанның тарихи және кәсіби үлесін көрсетті, әрі «Имашевтің» Қазақстан үшін кездейсоқ объект емес екенін негіздеуге мүмкіндік берген. Оқиғаның егжей-тегжейін Ізмұхамбетов кейін өз парақшасында тарқатып жазған. «Имашев» мысалы шекара делимитациясында сөз тек сызыққа емес, жер қойнауы мен өңірдің болашағына да тірелетінін көрсетеді. Бұған дейін де мұнай-газ саласында Қазақстан мүддесін қорғаған шешімдер болғаны айтылады. Мәселен, өзге бір вице-министр Ләззат Кииновтың ТШО-ға қатысты сұйытылған мұнай газын жеткізу мәселесін жүйелеуге қатысқаны жөнінде дерек келтіріледі.