Қазақстанда миллиондаған адам "айлықтан айлыққа дейін" емес, "несиеден несиеге дейін" өмір сүреді. Бірақ 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап көптеген азаматтар үшін банктен қарыз алу мүмкін болмай қалуы ықтимал. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) "кредиттік тұзақты" тоқтату үшін талаптарды күшейтуді жоспарлап отыр. Бұл жаңалық кімдерге қатты соққы болады?
Жаңа ереже: Табысыңыз жетпесе – несие жоқ
Бұрын банктер кейбір жағдайда клиенттің ресми табысы аз болса да, қосымша кірістерін ескеріп, несие бере беретін. Енді бұл "еркіндікке" тоқтау қойылмақ.
Жаңа талаптар бойынша, борыш жүктемесінің коэффициенті (КДН) қатаң тексеріледі. Егер сіздің ай сайынғы несие төлеміңіз ресми табысыңыздың 50%-ынан асып кетсе, банк сізге жаңа несие беруден бас тартуға міндетті болады.
Мысалы:
-
Сіздің қолыңызға алатын жалақыңыз – 200 000 теңге.
-
Қазіргі несиелеріңізге айына 90 000 теңге төлейсіз.
-
Сіз тағы бір тауарды бөліп төлеуге (rassrochka) алғыңыз келеді, айына 20 000 теңге қосылады.
-
Нәтиже: 90 000 + 20 000 = 110 000 теңге. Бұл жалақының 50%-ынан (100 000 тг) көп. Банк автоматты түрде "ЖОҚ" дейді.
Кімдер "қара тізімге" ілігуі мүмкін?
Сарапшылардың пікірінше, жаңа өзгеріс әсіресе мына топтарға ауыр тиюі мүмкін:
-
Ресми жалақысы төмен азаматтар: Конвертпен жалақы алатындар немесе табысын толық көрсетпейтіндер үшін ірі сомада несие алу қиындайды.
-
Бірнеше микрокредиті барлар: Егер сізде жабылмай қалған бірнеше ұсақ қарыз болса, жүйе сізді "төлем қабілеті төмен" деп таниды.
-
Зейнеткерлер мен студенттер: Тұрақты әрі жоғары табысы жоқ топтар үшін скоринг жүйесі қатая түседі.
Сарапшылар не дейді?
Экономистер бұл шараның екі жағы бар екенін айтады. Бір жағынан, бұл халықтың шамадан тыс қарыздануын азайтады. Екінші жағынан, ақшаға мұқтаж адамдар банктерден бас тартып, заңсыз өсімқорларға немесе ломбардтарға жүгінуі мүмкін деген қауіп бар.
"Халықтың табысы өспейінше, несиені шектеу – уақытша шешім ғана. Адамдар несиені жақсы өмір сүргендіктен емес, жетіспеушіліктен алады", – дейді қаржы сарапшылары.
Не істеу керек?
Егер сіз 2026 жылы ипотека немесе автонесие алуды жоспарлап жүрсеңіз, қазірден бастап мына қадамдарды жасаңыз:
-
Кредиттік тарихыңызды тексеріңіз: Артық, ұмытылып кеткен тиындар болмасын.
-
Ұсақ қарыздарды жабыңыз: Несие карталары мен бөліп төлеулер (Red, Kredit) жалпы жүктемені көбейтеді.
-
Ресми табысты реттеңіз: Жұмыс берушімен сөйлесіп, зейнетақы жарнасының толық түсуін қадағалаңыз.
Жаңа жыл – жаңа мүмкіндік қана емес, жаңа қаржылық тәртіп кезеңі. Қалтаңызға сақ болыңыз!
Автор: Мейіржан Әуелханұлы Сарапшы, журналист, "Жасанды интеллект әліппесі" кітабының авторы.
