Халықаралық журналистер федерациясы (ХЖФ) 2025 жылы әлем бойынша 128 журналист пен медиа қызметкердің қаза тапқанын мәлімдеді. Бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда өсіп отыр: 2024 жылы 122 журналист көз жұмған болатын.
Ұйым басшысы Энтони Белланжер бұл жағдайды «журналистика үшін қауіпті ахуалдың ушығуы» деп бағалап, биліктерді БАҚ өкілдерін қорғауға шақырды.
Бұл туралы Todayinfo.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.
Қаза болғандардың ішінде 10 әйел журналист болса, 9 қайғылы оқиға кездейсоқ болған. ХЖФ аңдатқандай, 2026 жылға дейін зорлық пен жазасыздықты доғару үшін нақты қадамдар қажет.
Ұйым 1990 жылдан бері мұндай дерек жинап келеді. Сол уақыттан бері 3173 журналистің өмірі үзілген. 2025 жылдың соңындағы есеп бойынша, әлемде 533 журналист түрмеде отыр. Олардың ең көбі Қытайда — 143 адам. Бір жыл бұрынғы көрсеткіш — 516 болатын.
Журналистер неге қауіп астында қалып отыр?
Журналистердің өлім-жітімі туралы әр ұйым әртүрлі мәлімет береді. Мысалы, «Шекарасыз тілшілер» 2025 жылы 67 БАҚ қызметкері жұмыс барысында қаза тапты десе, ЮНЕСКО бұл көрсеткішті 93 деп отыр.
БҰҰ Газаны тарихтағы ең қауіпті медиа аймағы деп атаған. Ал Иранда жазда болған әуе шабуылында екі БАҚ қызметкері қаза тапқан. Бұл жағдайлар медиа кеңістігінің қаншалықты күрделі әрі қауіпті екенін көрсетеді.
Медиа қауіпсіздігін арттыру үшін не істеу керек?
ХЖФ мәлімдемесіне сәйкес, журналистердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуде билік тарапынан нақты әрекет жетіспейді. Ұйым дереу шара қабылдамаса, статистика бұдан да ушығуы мүмкін деп дабыл қағуда.
Мамандар медиа өкілдерін қорғайтын халықаралық келісімдерге сүйене отырып, заңнамалар мен тәжірибелік тетіктерді жетілдіру қажет екенін айтады.
