Аустралия әлемде бірінші болып 16 жасқа толмаған балаларға әлеуметтік желілерді қолдануға ресми түрде тыйым салды. Ғалымдар бұл қадамды жасөспірімдердің психикасына әсерін зерттеуге мүмкіндік беретін теңдессіз "әлеуметтік эксперимент" деп бағалап отыр.
Ел үкіметінің пайымдауынша, шектеусіз интернет жастар арасында ұйқысыздықты өршітіп, зиянды контенттің таралуына жол ашқан. Алайда бұл шешіммен барлық сарапшылар келісе бермейді: кейбіреулер үшін желі – шалғайдағы құрдастарымен байланыс орнатудың жалғыз жолы.
Ғалымдар неден қауіптенеді?
Аустралиялық зерттеушілер бұл тыйымның салдары қандай болатынын анықтау үшін арнайы жобаларды бастап кетті. Сарапшылардың айтуынша, басты мәселе – тыйым салу емес, оның жанама әсерлері.
Мысалы, Мельбурндағы Мердок институтының өкілі Сьюзан Сойер тыйымға дейінгі және одан кейінгі жасөспірімдердің психикалық жағдайын салыстырмақ. Ал басқа ғалымдар жастардың "көлеңкелі" жолдармен (VPN арқылы) тыйымды айналып өту тәсілдерін және оның қауіпсіздікке әсерін бақыламақшы.
Негізгі қауіп мынада:
-
Жасөспірімдер өздерін қорғайтын және қолдайтын ортадан ажырап қалуы мүмкін;
-
Саяси және қоғамдық талқылаулардан шеттетілуі ықтимал;
-
Тыйым салынған платформалардағы зиянды контентті бақылау қиындай түседі.
Қазақстанда жағдай қандай?
Бұл жаңалық біздің ел үшін де өзекті. Мәдениет және ақпарат министрлігі Қазақстанда да 16 жасқа дейінгі балалардың онлайн-платформаларда тіркелуіне тыйым салатын заң жобасын әзірлеген.
Егер құжат қабылданса, қазақстандық жасөспірімдерге:
-
TikTok, Instagram, Facebook, YouTube сияқты желілерде жеке аккаунт ашуға шектеу қойылады;
-
Тек хабарлама алмасуға арналған мессенджерлерді (WhatsApp, Telegram) қолдануға рұқсат етіледі.
Қазіргі таңда Аустралияда заңды бұзған ірі платформаларға (Instagram, TikTok, X және т.б.) 33 миллион долларға дейін айыппұл салу көзделген.
