Фото: Анадолы
АҚШ пен Иран арасындағы ықтимал әскери қақтығыс әлемдік мұнай бағасының қымбаттауына әкелуі мүмкін. Себебі нарық тек саяси мәлімдемелерге емес, нақты жеткізілімдердің үзілу қаупі мен физикалық тапшылық тәуекеліне мән береді. Мұндай пікірді экономист Бауыржан Шурманов білдірді, деп хабарлайды Todayinfo.kz ақпарат агенттігі.
Оның айтуынша, Иран әлі де жаһандық мұнай нарығындағы маңызды ойыншылардың бірі болып қала береді. Ел тәулігіне шамамен 3,3 млн баррель мұнай өндіреді, бұл әлемдік өндірістің шамамен 4 пайызына тең. Алайда негізгі мәселе жалпы өндіріс көлемінде емес, экспортта. Иранның теңіз арқылы тасымалдайтын мұнай көлемі тәулігіне 1,0–1,5 млн баррельді құрайды, оның басым бөлігі Қытайға бағытталған. Әскери шиеленіс жағдайында дәл осы көлемдер сақтандыру, фрахт және теңіз қауіпсіздігіне қатысты мәселелерге байланысты бірінші кезекте нарықтан шығып қалуы мүмкін.
Сарапшының пікірінше, мұнай бағасына төнетін ең үлкен қауіп Ормуз бұғазымен байланысты. Бұл бағыт арқылы тәулігіне шамамен 20 млн баррель мұнай мен мұнай өнімдері өтеді, яғни бұл әлемдік тұтынудың шамамен бестен бір бөлігі. Бұғаз толық жабылмаған күннің өзінде, әскери қауіптің күшеюі сақтандыру құнының күрт өсуіне және танкерлер қозғалысының баяулауына әкелуі мүмкін. Нәтижесінде нарықтағы қолжетімді ұсыныс іс жүзінде азаяды.
Шурмановтың бағалауынша, жағдайды тұрақтандыратын балама тетіктер шектеулі. ОПЕК-тің бос өндірістік қуаттары 4–4,5 млн баррель деңгейінде бағаланады. Алайда бұл қуаттардың басым бөлігі Парсы шығанағы елдерінде шоғырланған, яғни геосаяси тәуекел туындауы мүмкін аймақтың өзінде орналасқан. Сондықтан олар қақтығыстың алғашқы апталарында нарықты жедел тұрақтандыру құралы бола алмайды.
Сонымен қатар, Иранның жүзбелі мұнай қорлары бар. Олардың көлемі шамамен 170 млн баррельге бағаланады. Бұл қорлар қысқа мерзімді тапшылықты белгілі бір деңгейде жұмсарта алады, бірақ тек логистика тұрақты болып, мұнайды түсіру мүмкіндігі сақталған жағдайда ғана. Ал әскери қақтығыс кезінде бұл факторға кепілдік жоқ.
«Мұнай нарығы үшін қақтығыстың ұзақтығынан гөрі, жеткізілімдер мен транзит қауіпсіздігіне қатысты алғашқы сигналдар маңызды. Иран экспорты мен Ормуз бұғазындағы кеме қатынасына қатысты белгісіздік сақталған сайын, мұнай бағасы өсе береді», – дейді Бауыржан Шурманов.
Оның бағалауынша, базалық сценарийде нарықта құбылмалылық артып, мұнай бағасына геосаяси үстеме қосылады. Ал жеткізілімдердің тұрақты түрде бұзылуы немесе логистикаға нақты қауіп төнген жағдайда, бағалар күрт өсуі мүмкін. Себебі тәуекелге әлемдік тұтынудың елеулі бөлігіне тең көлемдер ілігеді.
