Қоғамдық келісімнің тұрақтылықты нығайтудағы рөлі

Әсіресе саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістер кезеңінде қоғамның ішкі бірлігі елдің тұрақтылығы мен даму перспекти­васына тікелей әсер етеді. Сарапшылардың бағалауы бойынша, әлеуметтік келісім мен азаматтық сенім деңгейінің төмендеуі демократияның институционалдық негізіне қауіп төндіре алады. Жаһандық зерттеулер көрсеткендей, тек 39 % респондент әр түрлі саяси көзқарастардан ақпаратты аптасына бір рет алады; бұл – адамдардың қоғамда ортақ ақпараттық кеңістікке ие болу деңгейінің айтарлықтай төмендегенін білдіреді, деп жазады Todayinfo.kz. Қоғамдық келісім дегеніміз – қоғам мүшелерінің негізгі әлеуметтік, экономикалық және саяси құндылықтар туралы ортақ түсінігі мен келісімінің болуы. Бұл түсінік мемлекеттік институттарға, құқыққа және басқа да азаматтық нормаларға деген сенім арқылы нығаяды. Қазақстан үлгісінде де қоғамдық келісім мен тұрақтылық арасындағы байланыс жиі айтылады: елдің көпэтносты құрылымы, тілдік саясат және мәдени әртүрлілік қоғамның ішкі тұрақтылығына ықпал ететін маңызды факторлар ретінде қарастырылады. Ғылыми зерттеулерде әлеуметтік келісімді өлшеу үшін әр түрлі көрсеткіштер пайдаланылады: қоғамда сенім деңгейі, азаматтық белсенділік, әлеуметтік қатынастардың беріктігі және басқа да элементтер. Мысалы, әлеуметтік зерттеу деректері бойынша халықтың шамамен 30–34 % ғана өз ортасында жоғары деңгейдегі көмектесу және келісім сезімін көрсеткен. Бұл көрсеткіш нақты елдерге тікелей байланысты өзгеруі мүмкін, бірақ жалпы қоғамда келісім деңгейі туралы орташа түсінік береді. Сарапшылардың пікірі бойынша, жоғары әлеуметтік келісім қоғамды сыртқы қысымдардан қорғап, дағдарыстарға төтеп беретін әлеуметтік иммунитетті қалыптастырады. Мысалы, экономикалық дағдарыс кезінде халық арасында өзара сенім мен бірлік деңгейі жоғары елдер әлдеқайда тезірек әлеуметтік тепе-теңдікке оралады. Бұған қоса, COVID-19 секілді пандемия кезеңінде әлеуметтік келісімнің маңызы арта түскені байқалды: зерттеулер көрсеткендей, жоғары әлеуметтік байланыс пен азаматтық қызметтерге сенім деңгейі өлім көрсеткіштерін төмендетуге де әсер еткен. Қазақстан сияқты көп этносты елдер үшін қоғамдық келісім тұрақтылықтың басты факторы болып табылады. Мемлекеттік және қоғамдық институттар халықтың түрлі топтары арасындағы диалог пен өзара түсіністікті арттыруға бағытталған арнайы бағдарламалар жүргізеді. Бұл бағыттағы жұмыстардың нәтижесінде қоғамның түрлі әлеуметтік топтары арасында жалпы келісім мен сенімнің сақталуы елдің әлеуметтік тұрақтылығын қолдауда маңызды рөл атқарады.