Қазақстандық ата-аналар мен жасөспірімдерді дүр сілкіндірген жаңалық: елімізде 16 жасқа толмаған балаларға TikTok, Instagram және YouTube желілеріне кіруге заң жүзінде тыйым салынбақ. Мәдениет және ақпарат министрлігі осындай қатаң шараларды ұсынып отыр.
Бірақ басты сұрақ – мұны іс жүзінде қалай орындайды? Интернетті "өшіріп тастау" мүмкін бе, әлде бұл жай ғана қағаз жүзінде қалатын шектеу ме?
Жаңа заң жобасына сәйкес, жасөспірімдер танымал платформаларда тіркеле алмайды. Тек WhatsApp секілді мессенджерлерге ғана рұқсат берілуі мүмкін. Шенеуніктер бұл қадам балаларды "қауіпті контенттен" қорғайды деп сеніп отыр.
Техникалық тосқауыл: Бұл қалай жұмыс істейді?
QazTech сарапшысы Евгений Питолиннің айтуынша, әлеуметтік желіні бұғаттау – "сиқырлы түймені баса салу" емес. Бұл өте күрделі процесс.
Қазіргі таңда провайдерлерде шектеу қоюдың бірнеше әдісі бар:
-
DPI жүйесі: Трафикті терең талдап, TikTok немесе Instagram-нан келетін деректерді бұғаттау.
-
Домендік бұғаттау: Белгілі бір сайттарға кіруге тыйым салу.
-
Балаларға арналған тарифтер: Ұялы байланыс операторлары арқылы арнайы SIM-карталар енгізу.
Дегенмен, сарапшының пікірінше, ешқандай жүйе 100 пайыз кепілдік бере алмайды. Ең қиыны – экранның ар жағында кім отырғанын анықтау. Ол үшін Face ID (биометрия) немесе жеке куәлікті жүктеу арқылы тексеру керек. Ал бұл – әлемдік платформалар үшін үлкен бас ауруы.
VPN кедергі бола ала ма?
Шектеу қойылған жерде, оны айналып өту жолдары да табылады. Қазіргі заманғы балалар технологияны ересектерден артық меңгерген. Егер сайт бұғатталса, олар VPN қызметтерін қолдана алады.
"Тіпті интернетті қатаң бақылайтын Қытайдың өзінде қолданушылар тыйымдарды айналып өтудің жолын табады. VPN трафикті жасырып, сізді басқа елден кіргендей етіп көрсетеді", – дейді Евгений Питолин.
Мемлекет VPN сервистерін де бұғаттауы мүмкін, бірақ бұл – бітпейтін жарыс. Жаңа шектеу шықса, оны бұзатын жаңа құрал пайда болады.
Сондықтан, сарапшылардың пікірінше, бұл заң толыққанды жұмыс істемеуі мүмкін. Бірақ оның негізгі мақсаты – халықаралық платформаларды Қазақстан заңдарына бағындіру және ел аумағында өкілдіктерін ашуға мәжбүрлеу болуы ғажап емес.
