Отбасы мен отбасылық құндылықтар – кез келген адамның өміріндегі ең маңызды іргетас. Жеке тұлғаның қалыптасуы ең алдымен отбасында басталады. Дәл осы ортада бала өмірге қажетті алғашқы дағдыларды меңгеріп, мінезі мен дүниетанымы қалыптасады. Сондықтан баланың мінез-құлқы көбіне о
Отбасы мен отбасылық құндылықтар – кез келген адамның өміріндегі ең маңызды іргетас. Жеке тұлғаның қалыптасуы ең алдымен отбасында басталады. Дәл осы ортада бала өмірге қажетті алғашқы дағдыларды меңгеріп, мінезі мен дүниетанымы қалыптасады. Сондықтан баланың мінез-құлқы көбіне отбасында қалыптасқан ахуалдың көрінісі ретінде қарастырылады, деп хабарлайды Todayinfo.kz ақпарат агенттігі.
Отбасылық құндылықтарды нығайтудың маңызы туралы Зульфия Байсакова, «Дағдарыс орталықтары одағы» заңды тұлғалар бірлестігінің басқарма төрағасы айтып берді.
Оның айтуынша, ең алдымен «отбасылық құндылық» ұғымының мәнін дұрыс түсіну қажет. Көп жағдайда бұл ұғым әр отбасында әртүрлі түсіндірілетін дәстүрлермен байланыстырылып жатады.
«Менің ойымша, егер біз отбасылық құндылықтар мен дәстүрлер туралы айтатын болсақ, ең алдымен ата-аналар өздерін тәрбиелеуі керек. Сонда ғана олар балаларына отбасылық құндылықтарды дұрыс жеткізе алады. Бұл – жақындарына деген жауапкершілік, қиын сәтте қолдау көрсете білу және ең бастысы – бір команда бола білу. Қазақ халқында ертеден келе жатқан асар дәстүрі бар. Қазіргі уақытта ол сирек қолданылғанымен, оның мәні терең. Менің ата-анам да үйді асар әдісімен салған. Бір топ туысқандар іргетасын құйса, екінші топ қабырғасын көтерген, ал үшіншісі терезесін орнатқан. Осылайша екі айдың ішінде үй тұрғызылған. Бұл отбасы мүшелері арасындағы байланыс пен бірліктің қаншалықты мықты болғанын көрсетеді. Міне, нағыз отбасылық құндылықтар осындай», – дейді ол.
Маманның айтуынша, бала белгілі бір құндылықтарды қабылдауы үшін ең алдымен ата-ана өзі үлгі болуы керек. Егер ата-ана отбасылық құндылықтарды өз өмірінде ұстанбаса, бала оны бірден сезеді және сол әрекетті қайталайды.
Сондай-ақ, отбасылық құндылықтардың басты мақсаты – отбасы мүшелерін біріктіріп, оларды кез келген қиындыққа бірге қарсы тұра алатын біртұтас командаға айналдыру. Сол себепті отбасылық мұраны сақтап, балаларға көбірек көңіл бөліп, оларға белгілі бір жауапкершілік жүктеу маңызды. Бұл балаға өзін үлкен жүйенің бір бөлігі ретінде сезінуге мүмкіндік береді.
«Отбасылық дәстүрлер мен ритуалдар – отбасының ішкі атмосферасының саулығын көрсететін маңызды белгі. Сонымен қатар олар ұрпақтан ұрпаққа отбасы ішіндегі қарым-қатынас ережелерін жеткізетін құрал іспетті. Яғни отбасы мүшелерінің рөлдерін бөлу, келіспеушіліктерді шешу жолдары, қиындықтарды еңсеру тәсілдері осы арқылы беріледі. Егер балалар бұл дәстүрлерге қуана қатысса, онда олар отбасылық құндылықтарды да жақсы қабылдайды», – дейді Зульфия Байсакова.
Байсакованың пікірінше, ежелден бері отбасылық құндылықтар белгілі бір әулеттің жеке мәдени коды арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған. Мысалы, бір әулетте зергерлік өнер дамыса, оның құпиялары, құралдары мен тәжірибесі сол отбасының ішінде сақталып, келесі буынға табысталған. Бұл әр отбасы мүшесінің бір-біріне деген жауапкершілігін арттырған.
Бұған бұрын бір шаңырақ астында бірнеше буынның бірге өмір сүргені де ықпал еткен. Үлкендер өз тәжірибесін жастарға үйретіп, отбасылық дәстүрлердің сабақтастығы сақталған.
Алайда қазіргі қоғамда жағдай біршама өзгерген. Сарапшының айтуынша, бүгінгі таңда кейбір құндылықтардың әлсіреу белгілері байқалады. Бұрын адамдардың еңбегі мен кәсібі жоғары бағаланса, қазір кей жағдайда қоғамда ықпалды немесе билігі бар адамдарға ғана ерекше назар аударылатын үрдіс қалыптасып келеді.
Социологтардың пікірінше, қазіргі қоғамда буындар арасындағы байланыс әлсіреп барады. Бұған ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы да әсер етіп отыр. Соның салдарынан үлкендер мен жастар арасындағы дәстүрлі қарым-қатынас формалары өзгеріп, олардың өзара байланысы сирей түскен.
Зульфия Байсакова мемлекет те бұл мәселеден шет қалмауы тиіс екенін атап өтті. Оның айтуынша, отбасы институтын нығайту – қоғам тұрақтылығының маңызды факторы.
«Әрине, бір жағынан бұл ата-ана мен балалардың жеке мәселесі сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ мемлекет те мұндай үрдістерге бейжай қарамауы керек. Біз толық бақылау туралы айтып отырған жоқпыз, керісінше отбасыларды қолдау және жақсы үлгілерді насихаттау маңызды. Адамның баспанасы, тұрақты жұмысы және қауіпсіз отбасысы болса, осы үш фактор отбасының жағдайын айқындайды», – дейді ол.
Өз кезегінде Қасым-Жомарт Тоқаев та өз сөздерінің бірінде отбасы елдің әл-ауқаты мен дамуының негізі екенін атап өткен. Мемлекет отбасы институтын қолдауды жалғастырып, бұл бағытта кешенді шаралар қабылдап келеді.
Мәселен, 2022 жылы Қазақстанда 2030 жылға дейінгі отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасы жаңартылды. Құжатта отбасыларды қолдау, олардың әл-ауқатын арттыру, балалардың физикалық, зияткерлік және рухани дамуына жағдай жасау мәселелері басым бағыт ретінде белгіленген.
Айта кету керек, Қазақстанда отбасылық құндылықтарды дәріптеуге бағытталған түрлі жобалар жүзеге асырылып келеді. Солардың бірі – «Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсы. Бұл жоба 2013 жылы басталған және үлгілі отбасыларды насихаттау арқылы қоғамда отбасы құндылықтарын дәріптеуге бағытталған.
