Қазіргі қоғамның дерті, жастар арасында есірткі мен естен адастырып, жаман жолға бастайтын психоактивті заттардың тым кең таралуы. Бұл тұрғыда түрлі жобалар жасалып, заң қатаң болса да адасып жатқан адамдар аз емес. Todayinfo.kz порталының тілшісі жастарды жаман жолдан сақтандырудың әдістерін психолог, сарапшы Жадыра Сабировамен сұхбаттасып білді.
- Жастар арасында ең көп таралған зиянды әдеттер қандай?
Қазіргі жасөспірімдер мен жастар арасында вейптерді, электронды темекілерді, энергетикалық сусындарды, алкогольді және әртүрлі психоактивті заттарды қолдану жиі кездеседі. Сонымен қатар, гаджеттер мен әлеуметтік желілерге тәуелділік те кең таралған. Бұл тәуелділік кей жағдайда адамның психологиялық жағдайына химиялық тәуелділіктерден кем әсер етпейді.
- Вейптер мен электронды темекілердің денсаулыққа әсері қандай?
Көптеген жастар вейптерді кәдімгі темекіге қауіпсіз балама деп санайды. Алайда олардың құрамында никотин және жүрек-қантамырлары мен тыныс алу жүйесіне зиян келтіретін басқа да химиялық заттар бар. Әсіресе никотин жасөспірімдер үшін қауіпті, себебі бұл кезеңде ми әлі де қарқынды дамып жатады және тәуелділік әлдеқайда тез қалыптасады.
- Нашақорлықтың алдын алуда қандай әдістер ең тиімді болып саналады?
Ең тиімді тәсіл – қорқытуға негізделген профилактика емес, өмірлік дағдыларды қалыптастыру. Жасөспірімдердің сыни ойлау қабілетін, күйзеліспен күресу дағдыларын, қажет болған жағдайда «жоқ» деп айта білуін, салауатты қарым-қатынас орнатуын және көмек сұрау мәдениетін дамыту маңызды. Сонымен қатар, ересектермен сенімді қарым-қатынас пен спортқа, шығармашылыққа қызығушылықтың болуы үлкен рөл атқарады.
- Салауатты өмір салтын қалыптастыруда отбасының рөлі қандай?
Отбасының рөлі ерекше маңызды. Бала алғашқы мінез-құлық үлгілерін және денсаулыққа деген көзқарасты отбасында қалыптастырады. Ата-аналар өздері салауатты өмір салтын ұстанып, баламен ашық сөйлесіп, қолдау көрсетіп, оның өміріне қызығушылық танытқанда, зиянды әдеттерге әуестену қаупі айтарлықтай төмендейді.
- Әлеуметтік желілер жастардың мінез-құлқы мен әдеттеріне қалай әсер етеді?
Әлеуметтік желілер бір жағынан дамуға мүмкіндік берсе, екінші жағынан белгілі бір қауіптер де тудыруы мүмкін. Жасөспірімдер көбіне трендтер мен құрдастарының пікіріне сүйенеді. Егер ақпараттық ортада зиянды әдеттер немесе қауіпті мінез-құлық қалыпты құбылыс ретінде көрсетілсе, жастар оны норма ретінде қабылдауы мүмкін. Сондықтан медиасауаттылықты және ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау қабілетін дамыту аса маңызды.
- Психологиялық денсаулық пен зиянды әдеттердің арасында байланыс бар ма?
Иә, бұл екеуінің арасында тығыз байланыс бар. Көп жағдайда зиянды әдеттер мазасыздықпен, жалғыздықпен, өзін-өзі төмен бағалаумен, күйзеліспен немесе ішкі жан күйзелісімен күресудің тәсіліне айналады. Сондықтан тек салдарымен емес, оның негізгі себептерімен де жұмыс істеу қажет. Адам өз эмоцияларын түсініп, қиындықтарды дұрыс жолмен еңсере алған сайын тәуелділікке бейімділік азаяды.
