Соңғы уақыттағы қайғылы оқиғалар барша ата-ананы алаңдатып отыр. Көбіміз баламызға "Бөтен адаммен сөйлеспе" деп үйретеміз. Бірақ, психологтар мен қауіпсіздік мамандарының айтуынша, жай ғана тыйым салу аздық етеді. Себебі бала үшін "бөтен адам" – ол көбіне қорқынышты, қара киімді қаскөй. Ал шын өмірде қылмыскерлер жылы жүзді, сыпайы және қолында кәмпиті бар адам болуы мүмкін.
Ендеше, балаға қауіпсіздік ережелерін үрей тудырмай, бірақ миына тоқып алатындай етіп қалай түсіндіреміз?
1-ереже: "Қауіпті адам" сұрқай көрінбейді
Балаңызға түсіндіріңіз: қауіпті адам міндетті түрде ұрысқақ немесе түрі жаман кісі емес. Ол – танымайтын кез келген адам.
Тіпті ол әдемі киінген "тәте" немесе күліп тұрған "ағай" болса да, егер бала оны танымаса – ол бөтен. Олармен сөйлесуге, қолдарынан зат алуға болмайды.
2-ереже: Үлкендер баладан көмек сұрамайды
Бұл – ең маңызды ереже. Қылмыскерлер көбіне "Күшігімді іздесіп жіберші", "Машинама дейін сөмке көтерісші", "Телефонымды жоғалттым, теріп жіберші" деген сылтаулар айтады.
Баланың санасына мықтап құйыңыз: Қалыпты ересек адам ешқашан, ешбір жағдайда кішкентай баладан көмек сұрамайды. Егер үлкен кісі көмекке мұқтаж болса, ол басқа ересек адамды шақырады. Егер бөтен кісі баладан көмек сұраса – бірден қашу керек!
3-ереже: "Құпия сөз" ойлап табыңыз
Бұл әдіс өте тиімді. Отбасылық "құпия сөз" (пароль) ойлап табыңыз. Ол ешкім білмейтін, бірақ балаға жаттауға оңай сөз болуы керек (мысалы, "Батыр", "Бәйтерек" немесе сүйікті кейіпкерінің аты).
Егер көшеде біреу келіп: "Анаң ауырып қалды, сені алып кетуге мені жіберді" десе, бала бірден: "Құпия сөзді айт!" деп сұрауы тиіс. Бөтен адам мұны білмейді, ал бала бірден қауіпті сезіп, қаша жөнеледі.
4-ереже: Айқайлау ұят емес!
Біз балаларды "тыныш жүр", "айқайлама", "үлкендерді сыйла" деп тәрбиелейміз. Бірақ қауіпті жағдайда бұл тәрбие кедергі болуы мүмкін.
Балаға үйретіңіз: Егер біреу қолыңнан ұстап, күштеп әкетпек болса, бар даусымен айқайлау керек! Жай ғана жылау емес, "Мен бұл кісіні танымаймын!", "Ол менің әкем емес!" деп нақты айқайлауы қажет. Тіпті жерге жатып алып, тепкілеуге, тістеуге рұқсат екенін айтыңыз. Өмір сүру үшін "әдепті" болудың қажеті жоқ.
5-ереже: Қауіпсіз шеңбер
Балаңызбен бірге "Сенім шеңберін" сызыңыз. Оған кімдер кіреді? Әкесі, анасы, атасы, әжесі. Болды.
Көршілер, алыс туыстар, әкесінің достары – бұлар "таныс" болғанымен, олармен ата-ананың рұқсатынсыз ешқайда еруге болмайтынын қатаң ескертіңіз.
https://todayinfo.kz/oraldaghy-sumdyq-5-zhasar-qyzdy-zorlaghan-qylmyskerge-aqtyq-uekim-shyqty/
