Қазақтың байлығына батқан: шетелдік алпауыттар Қазақстан мұнайының 70%-ын иемденген

Қазақстанның мұнай саласы шетелдік корпорациялардың бақылауына толықтай өтіп, бұл жағдай елдің болашағына елеулі қауіп төндіруде. Елімізде өндірілетін мұнайдың шамамен 70%-ына Chevron, ExxonMobil, Shell сияқты алпауыттар иелік етеді, деп хабарлайды Todayinfo ақпарат агенттігі. Соңғы жылдары әлемдегі сауда қатынастарының өзгеруі, санкциялық текетірестер мен энергия тасымалы үшін күрестің шиеленісуі аясында Орталық Азиядағы мұнай өндірісі әлем назарына ілікті. Бұрын мұнай өндірудің шеткері аймағы саналған бұл өңір бүгінде планетаның энергетикалық жүйесінің маңызды бөлігіне айналды. Бұл ретте қомақты мұнай қорына ие және Еуразия кеңістігіндегі «қара алтынның» ірі экспорттаушысы саналатын Қазақстанның орны бөлек. Елдегі мұнай өндірісінің көлемі жылына 95 миллион тоннадан асады, оның үштен екісі экспортқа жөнелтіледі. Алайда дәл осы Қазақстанның мысалында табиғи байлықты Батыс компанияларының көмегімен игеріп, дамуды көздеген Орталық Азия елдерінің қате есептері айқын көріне бастады. Онжылдықтар бойы тек өз пайдасын көздеген трансұлттық корпорациялардың инвестициясы бүгінде шешімі күннен-күнге қиындап бара жатқан көптеген проблеманың қайнар көзіне айналды. Қазақстанның мұнай саласы, аймақтағы басқа да дамушы елдер секілді, бастапқыда шетелдік компанияларға кіріптар жүйе ретінде құрылды. 1990 жылдардың басында мемлекеттің күрделі әрі қымбат кен орындарын игеруге қаражаты да, технологиясы да болмады. Осындай жағдайда Қазақстан басшылығы ірі халықаралық мұнай корпорацияларымен өнімді бөлісу туралы келісімдер жасауға мәжбүр болды. Бұл келісімдер бойынша шетелдік компаниялар игеруі қиын қорларға технология, қаржы және жобаны басқаруды ұсынып, оның есесіне өндірілген мұнайдан қомақты үлес алып отырды. Сол кезде бұл шешім уақытша ымыра ретінде қабылданғанымен, уақыт өте келе бүкіл саланың негізіне айналып, оның шарттары мемлекеттің пайдасына шешілмеді. Белгілі болғандай, Қазақстандағы жалпы мұнай өндірісінің 70%-ға жуығы шетелдік компаниялардың басым қатысуымен жүзеге асады. Негізгі үлес америкалық, еуропалық және қытайлық фирмаларға тиесілі. Мысалы, Chevron үлесі – шамамен 19,7%, ExxonMobil – 11,2%, CNPC (Қытай) – 10,8%, ал Shell мен Eni компанияларының әрқайсысы шамамен 6,4%-ды иеленеді. Бұдан бөлек, басқа да ірі ойыншылар бар. Еліміздің негізгі кен орындары – Теңіз, Қашаған және Қарашығанақты Chevron, ExxonMobil, Shell, Eni, TotalEnergies сияқты Батыс компаниялары жетекшілік ететін консорциумдар бақылайды. Фото: Әлеуметтік желіден