Қазақстанда Конституциялық реформалар аясында мемлекеттік тілдің мәртебесін нақтылап, орыс тілінің статусын өзгерту туралы маңызды ұсыныс жасалды. Саясаттанушы Баяжұма Асылбек Ата заңдағы "ресми тіл" ұғымын қайта қарау елдің қазіргі демографиялық жағдайына сай келетінін алға тартты.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында қоғамдық тұрақтылықты сақтау үшін енгізілген нормалар бүгінде өзінің тарихи миссиясын орындап бітті. Маманның пікірінше, 30 жылдан астам уақыт ішінде Қазақстанның әлеуметтік-демографиялық құрылымы түбегейлі өзгерді.
Бүгінде ел халқының 70 пайыздан астамын қазақтар құрайды, ал азаматтардың басым бөлігі орыс тілін еркін меңгерген. Бұл орыс тілінің қоғамдық кеңістіктен жоғалып кету қаупі жоқ екенін және оны Ата заңда мемлекеттік тілмен тең дәрежеде ұстаудың қажеттілігі азайғанын білдіреді.
Орыс тіліне қандай мәртебе берілмек?
Сарапшы орыс тілін қолданыстан шығаруды емес, оның құқықтық статусын нақтылауды ұсынады. Оның айтуынша, орыс тіліне "қоғамдық қатынас тілі" деген статус беру — ең тиімді шешім. Бұл қадам мемлекеттік тілдің саяси-құқықтық салмағын арттырып, оны басқа тілдерден даралай түспек.
Сонымен қатар, ағылшын тілін Конституция деңгейінде бекітудің қажеті жоқ деген пікір айтылды. Бизнес пен экономика тіл таңдауды нарық заңдылықтарына сүйене отырып, өздері шеше алады.
Тіл мәселесі — мемлекеттік жауапкершілік
Мемлекеттік тіл — бұл тек қарым-қатынас құралы емес, ол билік институттарының, заң шығару мен сот ісінің негізгі тілі болуы тиіс. Бұл мәртебе ешбір өзге тілмен теңестірілмеуі керек, өйткені бұл — мемлекет құраушы ұлттың тарихи жауапкершілігі.
Жаңарып жатқан Ата заң ескі инерциядан арылып, "Жаңа Қазақстанның" шынайы бейнесін көрсетуі қажет. Тіл мәселесін идеологиялық айтысқа айналдырмай, оны құқықтық реттеу арқылы шешу — уақыт талабы.
