Зейнетақы төңірегіндегі өзгеріс: Халық неге дайын болуы керек?
Соңғы уақытта қазақстандықтарды "Қартайғанда мемлекет маған ақша төлей ме, әлде тек жинағаныма күн көрем бе?" деген сұрақ жиі мазалайды. Todayinfo.kz мәліметінше, сарапшылар мемлекеттік зейнетақы толық жойылмайтынын, бірақ оның рөлі түбегейлі өзгеретінын ескертеді.
Қазіргі жүйе қалай жұмыс істейді және болашақта бізді не күтіп тұр? Талдап көрелік.
Қазіргі жағдай: Үш тіректі жүйе
Бүгінгі таңда Қазақстанның зейнетақы жүйесі бірнеше деңгейден тұрады. Қазіргі зейнеткерлердің алатын ақшасының басым бөлігін мемлекет төлеп отыр:
-
Мемлекеттік зейнетақы: Бұған барлық адамға берілетін базалық және еңбек өтіліне байланысты ортақ (солидарная) төлем кіреді. Орташа есеппен базалық төлем – 47 577 теңге болса, ортақ зейнетақы – 95 167 теңгені құрайды.
-
Жиинақтаушы зейнетақы: Бұл – Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) төленетін қаражат. Оның орташа көлемі әзірге аз – шамамен 35 728 теңге.
Байқасаңыз, қазір мемлекеттің үлесі басым. Алайда, бұл уақытша құбылыс. Сарапшылар болашақта жастар тек өз жинағанына сүйенуге мәжбүр болатынын айтады.
"Ортақ зейнетақы" тарихқа кетеді
Мемлекеттік зейнетақының ең қомақты бөлігі саналатын "ортақ зейнетақы" (солидарная) тек 1998 жылға дейін кемінде 6 ай еңбек өтілі бар азаматтарға ғана төленеді.
Уақыт өткен сайын мұндай стажы бар адамдар азайып келеді. Сәйкесінше, бұл төлем түрі біртіндеп жойылады. Бірақ үрейленудің қажеті жоқ – мемлекет халықты далада қалдырмайды. Оның орнына басқа тетіктер іске қосылады.
Базалық төлемнің орнына – кепілдендірілген зейнетақы
Үкіметтің жоспары бойынша, қазіргі базалық зейнетақы "ең төменгі кепілдендірілген зейнетақыға" алмастырылады.
Бұл не деген сөз? 2030 жылға дейінгі тұжырымдамаға сәйкес, егер азаматтың жинаған зейнетақысы өмір сүруге жетпейтін болса, мемлекет жетпей тұрған бөлігін қосып береді. Яғни, бұл – әлеуметтік тұрақтылықты сақтауға арналған "қауіпсіздік жастығы".
Негізгі ереже: Зейнетақының негізгі бөлігі – сіздің жинағаныңыз, ал мемлекет тек ең төменгі шекті қамтамасыз етеді.
Жұмыс берушінің жаңа міндеті
Жоғалып бара жатқан "ортақ зейнетақының" орнын толтыру үшін жаңа жүйе енгізілді. 1975 жылы және одан кейін туғандар үшін жұмыс берушілер өз есебінен қосымша жарна (ОПВР) аудара бастады.
Бұл қаражат болашақта зейнетақы қорының қомақты бөлігін құрауы тиіс. Төлем мөлшері жинақталған сомаға тікелей байланысты болады.
Жас келгенде өкінбес үшін...
Сонымен, негізгі қорытынды қандай?
-
Мемлекеттік зейнетақы толық жойылмайды, бірақ оның көлемі азаяды.
-
Болашақ зейнетақыңыздың мөлшері тікелей қанша жинағаныңызға байланысты.
-
Ең төменгі кепілдендірілген зейнетақы аш қалдырмайды, бірақ молшылықты уәде етпейді.
Сондықтан қазіргі жастар мен орта буын өкілдеріне зейнетақы жинағын бүгіннен бастап қадағалап, ерікті жарналар туралы ойлануы қажет.
