«Батыстық сценаристер» және Қазақстан мүддесі: Сарапшы болжамы мен реалды жағдай
Қазіргі күрделі геосаяси жағдайда Қазақстанның сыртқы саясаты қай бағытқа ойысуы керек? Халықаралық және өңірлік ынтымақтастық ғылыми-зерттеу институтының директоры Болат Сұлтановтың пікірінше, Батыс елдері Ресей мен Қытайды оқшаулау стратегиясын ұстануда, ал бұл Қазақстанға түсетін қысымды күшейтуі мүмкін.
Алайда, сарапшының Ресейлік «Валдай» клубының мінберінде айтқан бұл пікірі еліміздің ресми ұстанымымен қаншалықты үйлеседі?
«Сценарий» және тосқауылдар
Сарапшының пайымдауынша, қазіргі уақытта «батыстық сценаристер» (спикердің өз сөзі – ред.) Еуразиялық байланыстарды тежеу мен бұғаттаудың арнайы жоспарын құрып жатыр.
«Жібек жолының экономикалық белдеуіне тосқауыл қойылды. Қазақстан мен Ресей арқылы өтетін жол Польша шекарасына тіреліп, тоқтап қалды. Ал Украина Шығыс пен Батысты бөліп тұрған «қабырғаға» айналды», – деп мәлімдеді Сұлтанов.
Қазақстан – Ресей мен Қытайдың «тылы» ма?
Маманның пікірінше, Қазақстан екі алып көрші (Ресей мен Қытай) арасындағы негізгі байланыстырушы буынға айналуы тиіс. Ол Қазақстанның халықаралық аренадағы позициясын күшейту үшін мына қадамдарды ұсынды:
-
Ресей мен Қытай арасында тұрақты көлік-экономикалық дәлізді қамтамасыз ету;
-
Аймақтағы ірі экономикалар үшін қауіпсіз «тыл» қалыптастыру;
-
Сыртқы күштердің емес, аймақтық ойыншылардың мүддесіне негізделген қауіпсіздік жүйесін құру.
Сұлтанов жаңа қауіпсіздік жүйесі Владивостоктан Лиссабонға дейінгі аумақты қамтуы керек деп есептейді. «Бізге сырттан араласусыз, тең құқылы серіктестікке негізделген ауқымды еуразиялық қауіпсіздік жүйесі қажет», – деді ол.
Екінші тарап: Көпвекторлы саясат және Батыс инвестициясы
Дегенмен, Сұлтановтың «тек Шығысқа бет бұру» және «Ресейге тыл болу» туралы ұсынысы Қазақстанның ресми «көпвекторлы саясатына» қайшы келуі мүмкін екенін ескерген жөн.
Ресми статистикаға сүйенсек, Қазақстан экономикасына салынған тікелей инвестициялардың басым бөлігі Еуропалық Одақ елдеріне тиесілі. Астана Батыспен экономикалық байланысты үзуге мүдделі емес. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейін Қазақстанның санкциялық режимді бұзбайтынын, сонымен қатар Ресеймен де дәстүрлі сауда байланыстарын сақтайтынын ашық мәлімдеген болатын.
Сондықтан саясаттанушылардың басым бөлігі Қазақстанның миссиясы – «біреуге тыл болу» емес, керісінше, Батыс пен Шығыс арасындағы бейтарап диалог алаңы және сенімді сауда хабы болып қалу деп есептейді.
Қазақстан тарихи жол айрығында тұр. Бір жағынан – көршілес алпауыт мемлекеттердің ықпалы, екінші жағынан – басты инвестор Батыс елдерінің талабы. Астананың алдындағы басты міндет – Сұлтанов айтқандай «қабырға» емес, барлық тарап үшін тиімді «алтын көпір» статусын сақтап қалу болмақ.
