Фото: Ақорда
Иран Ислам Республикасының Президенті Масуд Пезешкианның Қазақстанға ресми сапары экономикалық жағынан аса маңызды кезеңге дөп келіп отыр. Сарапшылардың айтуынша, Тегеранның бұл қадамы Астана үшін тек саяси емес, логистикалық және энергетикалық тұрғыда да үлкен мүмкіндіктер ашады. Қаржы сарапшысы Айдар Олжай да осы сапардың нақты пайдасын атап өтті, деп хабарлайды Todayinfo.kz ақпарат агенттігі.
Қазақстанға не үшін дәл қазір маңызды?
Қазір елімізге балама транзиттік жолдар ауадай қажет. Әсіресе мұнай тасымалы бойынша тәуелділікті азайту – стратегиялық міндет. Осы тұрғыдан Иран біздің экспортты әлемдік мұхитқа Парсы шығанағы арқылы шығара алатын тиімді бағыт ретінде қарастырылып отыр.
Сарапшылардың айтуынша, Іран қатысатын «Қазақстан–Түркіменстан–Иран–Түркия» мұнай құбырының болашақ жобасы жүзеге асса, Тегеран бұл процесстің негізгі ойыншыларының біріне айналмақ.
Теміржол және порттар: Қазақстан үшін жаңа терезе ашылады
Қазір Қазақстан мен Иран бірнеше транзиттік жобада серіктес:
-
«Қазақстан–Түркіменстан–Иран» теміржолы,
-
Оңтүстік көлік дәлізі.
Иран Парсы шығанағындағы стратегиялық маңызды Бендер-Аббас портында Қазақстанға арнайы орын бөліп, терминал салуға рұқсат берген. Бұл — еліміздің алғаш рет мұхитқа тікелей шығуына жасалған нақты қадам.
Ал теміржолдың өткізу мүмкіндігі инфрақұрылым жаңғырғаннан кейін 8–12 млн тоннаға дейін ұлғаюы мүмкін. Бұл Қазақстанның металл, астық, химия, мұнай өнімдері, тыңайтқыш және құрылыс материалдары сияқты көптеген экспорт түрін жаңа нарықтарға шығаруға жол ашады.
Шахид Раджаи — Қазақстан табысының жаңа хабы
Бендер-Аббастағы Шахид Раджаи порты — Иранның ең ірі теңіз қақпасы. Оның жылдық жүк өңдеу қуаты 100 млн тоннадан асады, ал контейнер айналымының 80%-ын қамтамасыз етеді. Тереңдігі 24 метр болғандықтан, ірі танкерлерді қабылдай алады.
Қазақстанның осы порттан жер алып, ұлттық терминал салуы — экспорттық әлеуетті түбегейлі өсіретін шешім.
Иран Қазақстан үшін жаңа мұнай бағыты бола ала ма?
Қазір Қазақстан мұнайының 80%-ы Ресей аумағымен өтетін КТК арқылы экспортталады. Бұл геосаяси тәуекелдерді қатты арттырады. Сондықтан Иран бағытын қарастыру — стратегиялық қажеттілік.
Айдар Олжай екі ықтимал сценарийді атап өтті:
-
Тікелей тасымал:
Каспийден танкермен Иранға жеткізу → Иран құбырлары арқылы Парсы шығанағындағы порттарға шығару. -
SWAP (айырбас) механизмі:
Қазақстан Иранның солтүстігіне мұнай береді, Иран оңтүстіктен Қазақстан атынан мұнай экспорттайды.
Бұл бағытты тек Иранға қарсы санкциялар тежеп тұр. Алайда келіссөздер геосаяси жағдайға қарай дамуы ықтимал.
Маманның айтуынша, Иран КТК-ның орнын толығымен баса алмайды, бірақ жылына 10–15 млн тонна мұнай тасымалын өз мойнына алатын мүмкіндік бар.
Тоқаев пен Пезешкиан келіссөздері: нақты нәтижелер
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев кездесу барысында Иранмен сауда-экономикалық қатынастардың күшеюін ерекше атап өтті:
«Өткен 10 айда тауар айналымы 40 пайызға артты. Инвестиция – ұзақ мерзімге арналған серіктестік кепілі. Қазақстанда 700-ге жуық Иран компаниясы жұмыс істейді. Біз шетелдік инвесторларға барлық жағдай жасауға дайынбыз», – деді Президент.
Сапар аясында бірнеше маңызды келісімдерге қол қойылып, екі ел арасындағы инфрақұрылымдық жобалар бойынша жаңа қадамдар жасалды.
Пезешкианның Қазақстанға сапары — жай протоколдық кездесу емес. Бұл еліміз үшін:
-
жаңа экспорттық маршруттар,
-
мұхитқа шығатын балама жол,
-
энергетикалық қауіпсіздікті күшейту,
-
инвестициялық әріптестікті тереңдету,
-
және ұзақ мерзімді экономикалық серпін.
Қазақстан Иран арқылы оңтүстік бағытқа шығу мәселесін жаңа деңгейде жолға қойып, алдағы жылдарға нақты экономикалық негіз қалап отыр.
