2024 жылы Қазақстанда өлім-жітім деңгейі 2,3%-ға өсті
2024 жылы Қазақстанда тіркелген өлім-жітім саны 133,6 мың адамды құрады, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,3%-ға артық. Бұл туралы Todayinfo ақпарат агенттігі Finprom.kz деректеріне сілтеме жасап хабарлайды.
Еліміздегі ең жоғары өлім-жітім көрсеткіші Алматы қаласында (12,2 мың адам), сондай-ақ Қарағанды (10,7 мың), Түркістан (10,2 мың), Алматы (9,5 мың) және Қостанай (8,4 мың) облыстарында тіркелді. Ал ең төменгі көрсеткіштер Ұлытау, Маңғыстау және Атырау облыстарында байқалды.
Өлім-жітімнің негізгі себептері
Қазақстанда өлім-жітімнің басты себебі – қан айналымы жүйесі аурулары. 2024 жылы бұл аурулардан 29,9 мың адам көз жұмған, бұл өткен жылмен салыстырғанда 3,6%-ға көп. Оның ішінде:
- Ишемиялық жүрек ауруы – 9,6 мың адам
- Ми қан айналымы бұзылыстары (инсульт және басқа да аурулар) – 9,4 мың адам
- Гипертониялық аурулар – 604 адам
Сондай-ақ, еліміздегі басқа да кең таралған өлім себептері:
- Жүйке жүйесі аурулары – 25,6 мың адам
- Онкологиялық аурулар (обыр) – 13,5 мың адам
- Тыныс алу жолдары аурулары – 13,3 мың адам
- Ас қорыту органдары аурулары – 11,1 мың адам
- Жазатайым оқиғалар, улану және жарақаттар – 10,4 мың адам
- Инфекциялық және паразитарлық аурулар – 1,2 мың адам
2024 жылы Қазақстанда жалпы өлім-жітім коэффициенті 1000 адамға шаққанда 6,63-ті құрады (2023 жылы – 6,56). Өлім-жітім деңгейі ең жоғары үш өңір:
- Солтүстік Қазақстан облысы – 11,57
- Шығыс Қазақстан облысы – 11,29
- Қостанай облысы – 10,18
Ең төменгі көрсеткіштер:
- Астана – 3,92
- Шымкент – 4,14
- Маңғыстау облысы – 4,45
Әлемдік тенденциялар және болашақ болжамдар
2024 жылы әлемде 62,4 миллион адам қайтыс болды, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 1,2%-ға артық (61,7 млн). Болжам бойынша, 2025 жылы бұл көрсеткіш 63,1 миллионға жетеді.
Гендерлік ерекшеліктер:
- Ер адамдар арасындағы өлім-жітім: 34,1 млн
- Әйелдер арасындағы өлім-жітім: 29,1 млн
- Ерлердің өлім-жітімі әйелдерге қарағанда 17,3%-ға жоғары
Аймақтар бойынша өлім-жітім болжамы (2025 жыл):
- Азия – 34,7 млн
- Африка – 11,7 млн
- Еуропа – 8,5 млн
- Америка – 7,9 млн
- Океания – 317,8 мың
ТМД елдеріндегі жағдай
2025 жылы ТМД елдері арасында ең жоғары өлім-жітім Ресейде болады – 1,9 млн адам. Қалған елдердегі болжамды көрсеткіштер:
- Украина – 520,2 мың
- Өзбекстан – 223,9 мың
- Қазақстан – 140,6 мың
- Беларусь – 119,1 мың
- Әзербайжан – 70,1 мың
- Түркіменстан – 44,8 мың
- Қырғызстан – 44,1 мың
- Молдова – 42 мың
- Армения – 27,7 мың
XXI ғасырдағы ұзақмерзімді болжамдар
Ғалымдардың болжамына сәйкес, 2100 жылға қарай әлемдегі жылдық өлім-жітім саны 122,9 миллион адамға жетуі мүмкін, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 97%-ға көп.
Өлім-жітімнің көбеюіне әсер ететін факторлар:
✔️ Халық санының ұлғаюы
✔️ Орташа өмір сүру ұзақтығының артуы
✔️ Демографиялық құрылымның өзгеруі
✔️ Қарт адамдар санының өсуі
Қазақстанда өлім-жітім көрсеткіші біршама өсіп, қан айналымы жүйесі аурулары мен созылмалы дерттер басты себепке айналып отыр. Әлемдік трендтер де өлім-жітімнің біртіндеп артып келе жатқанын көрсетеді. 2025 жылы Қазақстанда өлім-жітім 140,6 мың адамға жетуі мүмкін.
Тұрақты денсаулық сақтау реформалары, аурулардың алдын алу және салауатты өмір салтын насихаттау – бұл үрдісті баяулатудың негізгі жолдары болып табылады.
